Jak zapisać dialog? Część druga – interpunkcja nie gryzie

To, co przeczytasz w dalszej części tego wpisu, zaoszczędzi ci wielu godzin żmudnej (i niepotrzebnej) pracy. Nie wierzysz? Pozwól, że posłużę się własnym przykładem...

Gdy pisałam swoją pierwszą powieść (lub może raczej literacką wprawkę), tak bardzo zachłysnęłam się radością nieskrępowanego tworzenia, że nie przyszło mi do głowy, by podszkolić się w czymś tak nudnym, jak zasady zapisu dialogu w języku polskim. Pisałam tak bezrefleksyjnie bardzo długo, ale w miarę upływu czasu coraz bardziej coś mi nie grało, więc postanowiłam zasięgnąć informacji na ten temat. W efekcie, gdy wreszcie dowiedziałam się, co i jak, czekało mnie… poprawienie 70 stron w Wordzie. Nic przyjemnego, prawda?

Interpunkcja w dialogach i atrybucje dialogowe

Powyższy nagłówek brzmi złowieszczo, ale w rzeczywistości atrybucje dialogowe to po prostu te krótkie teksty które informują nas, kto co powiedział. Warto poznać zasady ich używania i okraszania dialogów interpunkcją, by uniknąć późniejszych problemów. Na początek krótki przykład:

— Dlaczego mi to robisz? — zapytała Kamila.

— Nie przesadzaj — mruknął Patryk.

— Myślałam — szepnęła — że będziemy jeszcze szczęśliwi.

— Myliłaś się — odrzekł. — Z nami koniec.

— Zmarnowała na ciebie najlepsze lata życia… — wtrąciła matka Kamili. Zapaliła papierosa i oparła się ciężko o parapet.

— To nie zmarnuje już ani chwili dłużej. — Patryk narzucił kurtkę i wyszedł, trzaskając drzwiami. 

Tych kilka linijek to prawdziwa kopalnia wiedzy, ale nie obędzie się bez szczegółowego komentarza. Poniżej wypunktowałam dla Ciebie wskazówki i rady, jak poprawnie zapisywać dialogi.

1. Jeśli chcesz powiedzieć kto wypowiedział daną kwestię, najpierw stawiasz czasownik, a dopiero potem podmiot. Czyli „zapytała Kamila”, a nie „Kamila zapytała”.

2. Jeśli tekst atrybucji dialogowej (tekstu, który uzupełnia dialog) odnosi się bezpośrednio do wypowiedzi, np. mruknął, powiedziała, spytała, krzyknęła, wychrypiał – wówczas nie stawiaj kropki po wypowiedzi, tylko po zdaniu uzupełniającym (jak w linijce drugiej), a czasownik napisz z małej litery i zdanie uzupełniające zakończ kropką. Następne zdanie rozpocznij z wielkiej litery.

3. Jeśli wypowiedź kończy się znakiem zapytania, wykrzyknikiem lub wielokropkiem, a potem po myślniku wprowadzasz atrybucję która odnosi się bezpośrednio do wypowiedzi, np. powiedziała – zasada pozostaje ta sama co w punkcie 2 – czasownik napisz z małej litery, a zdanie uzupełniające zakończ kropką, jak w linijce pierwszej i piątej.

4. Jeśli atrybucja przecina wypowiedź na pół, to zastanów się, czy wypowiedź składa się z jednego zdania, czy z dwóch odrębnych.

a. Jeśli jest to jedno zdanie (jak w linijce trzeciej) wtrącenie napisz z małej litery, nie zamykaj go kropką, a zdanie po myślniku rozpocznij z małej litery. Jeśli w miejscu wtrącenia miałyby się znajdować jakieś znaki przestankowe, np. przecinek jak w przykładowym zdaniu – pomiń je (przykład w linijce trzeciej).

b. Jeśli wypowiedź składa się z dwóch zdań postąp po prostu jak w punkcje 

drugim: nie stawiaj kropki po pierwszej wypowiedzi, atrybucję wprowadź z małej litery i zakończ kropką, a zdanie po myślniku wprowadź z wielkiej litery (przykład w linijce czwartej).

5. Jeśli tekst uzupełniający nie odnosi się bezpośrednio do wypowiedzi, lecz opisuje zdarzenie w tle lub następujące tuż po wypowiedzeniu słów np. „Adam nerwowo odpalał kolejnego papierosa” lub „Marta zabrała swój laptop i poszła do księgowej”, traktujemy go jako osobne zdanie. W tej sytuacji zakończ wypowiedź kropką (lub innym właściwym znakiem, np.  znakiem zapytania, wykrzyknikiem czy wielokropkiem), a tekst uzupełniający po myślniku wprowadź wielką literą i zakończ kropką. Następne zdanie oczywiście zacznij z wielkiej litery (przykład znajdziesz w ostatniej linijce).

6. Pamiętaj, że po kropce zawsze musisz zacząć kolejne zdanie z wielkiej litery – niezależnie czy jest to dalsza część tekstu uzupełniającego (jak w linijce piątej) czy kolejna wypowiedź po myślniku (jak w linijce czwartej).

7. Wypowiedź jednej osoby (bez tekstów uzupełniających lub też z nimi) zaczynamy zawsze od nowego wiersza i nie wciskamy klawisza Enter, dopóki nie skończymy, nawet jeśli zajmuje kilka linijek.

8. Teksty uzupełniające mogą pojawiać się wielokrotnie w jednym zdaniu, ale nie przesadzaj z nimi, jeśli nie chcesz zmęczyć czytelnika i zagmatwać zdania. Najlepiej pozostań przy jednym, dwóch, lub maksymalnie trzech wtrąceniach.