Jak zapisać dialog? Część pierwsza – podstawy, bez których nie ruszysz dalej

Zwróć uwagę, że tytuł posta brzmi „jak zapisać dialog?”, a nie „jak napisać dialog?”. Pomyślisz pewnie – co za banał! Przecież najtrudniej jest wymyślić, co bohaterowie chcą powiedzieć, a reszta to pikuś… Otóż, nic bardziej mylnego, a dowodem na to są liczne błędy popełniane przez debiutantów (i nie tylko).

Jeśli czytujesz czasami literaturę zagraniczną, zauważyłeś pewnie, że w literaturze obcojęzycznej wprowadza się dialogi inaczej, niż w polskiej.

Na przykład w książce w języku angielskim doi wprowadzenia wypowiedzi wykorzystuje się cudzysłów brytyjski (pojedynczy cudzysłów apostrofowy) lub cudzysłów amerykański (podwójny). Znaki te umieszcza się zawsze u góry wyrazu, a nie u dołu na początku i u góry na końcu – jak w języku polskim. W brytyjskiej odmianie angielskiego częściej zobaczymy cudzysłów pojedynczy, a w amerykańskiej – podwójny.

Dlatego dialog w książce brytyjskiej będzie zazwyczaj wyglądał tak:

‘The key’s in the lock,’ Harry muttered. ‘We could lock it in.’

‘Good idea,’ said Ron nervously.

– Klucz jest w zamku – mruknął Harry. – Możemy go zamknąć.

– Dobry pomysł – powiedział Ron nerwowo.

Z kolei francuzi używają cudzysłowów ostrokątnych, nie wprowadzają kolejnych wypowiedzi od nowego wiersza i nie oddzielają wypowiedzi od atrybucji dialogowych w środku zdania (ci to lubią sobie komplikować życie). 

Dialog w książce francuskiej wygląda tak:

« C’est á cause de Geoffroy (…)! » a dit Eudes. « Tu veux ma main sur la figure? » a demandé Geoffroy (…).

– To przez Geoffroy’a (…)!  – powiedział Eudes.

– Chcesz dostać w twarz (…)? – zapytał Geoffroy.

Lub tak (bez atrybucji czyli tekstu wyjaśniającego co kto powiedział, krzyknął itp.):

« Moi aussi je veux jouer (…)! » « Sors d’ici Blédurt (…)! »

– Ja też chcę się bawić (…)!

– Wyjdź stąd, Blédurt (…)!

A tak wygląda zdanie z wtrąconą atrybucją dialogową:

« Si maman ne veut pas de Rex dans la maison, j’ai dit, on pourrrait le garder dans le jardin. »

– Jeśli mama nie chce Rexa w domu – powiedziałem – moglibyśmy trzymać go w ogrodzie.

Nie wiem jak wy, ale ja cieszę się, że w języku polskim zapis jest bardziej uporządkowany. Czytanie książek francuskich (zwłaszcza na początku) nie jest prostą sprawą.

Wracając jednak do głównego tematu: nie trzeba być ekspertem, by wiedzieć, że w języku polskim dialog wprowadza i zamyka pozioma kreska. Jest to myślnik (inaczej pauza) lub półpauza (która nie jest myślnikiem, naprawdę!).

Dialogu nie może otwierać łącznik (dywiz), czyli kreska, którą możesz wprowadzić bezpośrednio z klawiatury i którą prawdopodobnie zastępujesz myślnik lub półpauzę, chyba że naprawi to za ciebie twój edytor tekstu.

Jeśli teraz w popłochu przeszukujesz klawiaturę w poszukiwaniu dłuższych kresek, porzuć to i przeczytaj ten wpis, a teraz skupmy się na samym dialogu:

Wprowadzenie dialogu

Dialog rozpoczynamy zawsze od nowego wiersza. Oznacza to, że przed każdym dialogiem znajdzie się wcięcie. Jeśli twój edytor tekstu nie rozpoczyna automatycznie nowego wiersza od wcięcia, musisz zmienić to w opcjach tak, jak w tej instrukcji.

Pamiętaj, że każdą kolejną wypowiedź powinieneś zacząć od nowego wiersza, a przed pierwszym wyrazem po myślniku wstawić spację nierozdzielającą. Oto przykład:

— Nie krzycz na mnie! — wykrztusiła Ilona.

— To ty zaczęłaś — odparł Artur.

Zaobserwuj, że powyżej wprowadziłam wypowiedzi bohaterów myślnikiem (pauzą). Tak, jak wspominałam wcześniej, możesz również wykorzystać półpauzę, czyli nieco krótszą kreskę. Wtedy wyglądałoby to tak:

– Nie krzycz na mnie! – wykrztusiła Ilona.

– To ty zaczęłaś – odparł Artur.

Oba zapisy są poprawne. Od pewnego czasu półpauza jest nieco częściej spotykana, szczególnie w tekstach internetowych. Ważne, by nie używać do wprowadzania dialogów łącznika:

Nie możemy więc zapisać dialogu w ten sposób:

- Nie krzycz na mnie! - wykrztusiła Ilona.

- To ty zaczęłaś - odparł Artur.

We wpisie wykorzystałam fragmenty książek:

Harry Potter and the Philosopher’s Stone, J.K.Rowling, Bloomsbury, 1997

Le Petit Nicolas, R.Goscinny et J.J.Sempé, IMAV éditions, 2012

Tłumaczenia są mojego autorstwa