Na pewno pamiętasz ze szkoły, że powtórzenia w tekście są czymś, czego trzeba za wszelką cenę unikać. Synonimy, parafrazy – wszystkie chwyty dozwolone, byle tylko nie postawić dwa razy tego samego słowa w pobliżu. Okazuje się jednak, że nie takie powtórzenia straszne!
Ludzie lubią refreny, wpadające w ucho melodie i dobrze znane frazy. Próbują to wykorzystywać (z rożnym skutkiem) autorzy reklam i tekstów marketingowych. Z zabiegu tego korzystają również tekściarze, dziennikarze i literaci. Prześledźmy więc najważniejsze funkcje powtórzeń i zastanówmy się, czemu są tak chętnie eksploatowane przez różnego rodzaju twórców.
1. Porządkują tekst, jeśli opisujemy w nim wiele miejsc, rzeczy czy osób i zastosowanie synonimów lub tożsamych fraz (np. Marcin = policjant = sierżant = mężczyzna = wąsaty blondyn) spowodowałoby chaos w tekście, a w konsekwencji zagubienie i frustrację czytelnika.
W wielu książkach postacie zyskują też przydomki lub krótkie charakterystyki powracające wielokrotnie na kartach powieści. Pomagają one czytelnikowi zorientować się, kto jest kim w powieści.
Kto nie pamięta Mikołajka, z książki Sempe i Gościnnego, oraz jego kolegów – Rufusa (ten, którego tata jest policjantem), Alcesta (ten, który jest gruby i ciągle je) czy Ananiasza (jest pierwszy w klasie i jest pupilkiem naszej pani)?
2. Wzmacniają przekaz.
Ta funkcja jest szeroko wykorzystywana w reklamach. I nie chodzi tu wyłącznie o powtórzenie nazwy produktu jak najwięcej razy w ciągu czterdziestu pięciu sekund, lecz o umiejętne zastosowanie powtórzeń które zwiększą moc tekstu lub wypowiedzi i siłę oddziaływania na czytelnika lub słuchacza (dlatego ten zabieg wykorzystują też często twórcy przemówień i oświadczeń dla prasy).
Wróćmy jednak do reklam. Pozwól, że posłużę się przykładem (fikcyjnej) reklamy kawy:
„Kawa, która rozpieszcza twoje zmysły. Kawa, której aromat pobudza do działania. Kawa, której potrzebujesz codziennie rano”.
Powtórzenie nie jest nachalne i irytujące (jak ma to miejsce w wielu reklamach, szczególnie radiowych) lecz wzmacnia przekaz i zachęca do sięgnięcia po kawę, a zatem i do zakupu.
Podobny zabieg można z powodzeniem wykorzystać w artykule lub tekście literackim. Przykład:
„Natalia była piękną kobietą. Kobietą, której obecność rozświetlała nawet najbardziej ponure dni. Kobietą, której niski głos wibrował w uszach na długo po tym, jak przestawała mówić. Kobietą, która złamała mi serce.”
3. Mogą być dodatkową charakterystyką bohatera lub jego znakiem rozpoznawczym.
Często wypowiadane powiedzonko czy motto mogą stopić się z postacią, nadawać jej szczególny rys a także bawić.
Pamiętasz jak komiksowy Obelix w niemal każdym zeszycie, wygłaszał w różnych okolicznościach kwestię „Ale głupi ci Rzymianie!”? Albo Lisbeth Salander, z trylogii Millenium Stiega Larssona, która chcąc uniknąć impulsywnego działania, jak mantrę powtarzała sobie: „Analiza konsekwencji”?
Dobrym przykładem jest też Klementyna Kopp z cyklu powieści Katarzyny Puzyńskiej – zawsze ubrana w wojskowe buty i skórzaną marynarkę, zawsze popijająca colę z butelki i zaczynająca dużą część wypowiedzi od „Czekaj. Stop!”.
4. Posiadają funkcję satyryczną.
Te same frazy czy powiedzonka, powtarzane wielokrotnie przez bohatera, mogą bawić czytelnika lub widza.
Na takiej koncepcji opierał się serial komediowy 'Allo 'allo. W niemal każdym odcinku te same osoby wypowiadały te same zdania, np. „To ja, Leclerc”, „Słuchajcie uważnie, bo nie będę powtarzać”, „Dziń dybry”, „Ty głupia kobieto!”.
W tym przypadku żart nie był śmieszny wyłącznie raz. Jego siła polegała właśnie na tym, że był powtarzany wielokrotnie. Twórcy nie zmienili tego przez dziesięć lat kręcenia serialu, co jakiś czas umiejętnie łamiąc schemat – np. gdy ktoś przerywał postaci w wypowiadanej kwestii, pozostali bohaterowie reagowali inaczej niż zwykle lub gdy… kwestię ni stąd i zowąd wygłaszał ktoś inny.
5. Nadają tekstowi spójności.
Ta funkcja jest szeroko wykorzystywana w serialach i wielotomowych sagach. Powtarzające się kwestie lub całe sceny/ sytuacje nadają kolejnym odcinkom wrażenie ciągłości i tworzą rzeczywistość którą widz lub czytelnik dobrze zna, w której czuje się jak u siebie i do której chce wracać.
Przykładem (oprócz wspomnianego wyżej 'Allo 'allo) może być niezapomniana „Kobieta pracująca, która żadnej pracy się nie boi” z Czterdziestolatka czy powtarzane w różnych kontekstach kwestie w serialu Przyjaciele (np. „Oh-my-god!”, „How you doin’?” lub „We were on a break!”) powracające wielokrotnie w trakcie dziesięciu sezonów.
W serii komiksów Asterix w każdym zeszycie znajdowały się przynajmniej dwa stałe punkty – rozdawanie magicznego napoju przez druida i wielka uczta na koniec każdej przygody. Oczywiście takich powtórzeń (które pojawiały się częściej lub rzadziej) było znacznie więcej – kneblowanie wioskowego barda, spotkania z piratami czy próby wyłudzenia przez Obeliksa magicznego napoju.
W powieściach Henninga Mankella przykładem będą przewijające się w różnych okolicznościach refleksje komisarza Kurta Wallandera na temat roli policjanta i wartości jego pracy we współczesnym świecie.
6. Mogą pełnić rolę zwiastuna.
Nieco inne zastosowanie powtórzeń to budowanie symboliki lub wprowadzanie zwiastuna (np. przedmiotu lub zjawiska), które odegra ważną rolę w opowieści.
Weźmy na przykład popularne i brawurowo zekranizowane Igrzyska śmierci:
Katniss Everdeen, główna bohaterka, na samym początku swojej podróży, gdy jeszcze nikt nie wierzy, że dziewczyna wróci żywa z Igrzysk – otrzymuje w prezencie broszkę z ptaszkiem, zwanym Kosogłosem. Później poznaje historię Kosogłosów, które są symbolem buntu wobec władzy. Dużo później dziewczyna dostaje suknię imitującą Kosogłosa i występuje w niej publicznie, powodując skandal, a na koniec sama zostaje ochrzczona Kosogłosem – symbolem buntu i niepodległości wobec tyranii władz.
Jak pewnie zauważyłeś, niektóre powtórzenia mają więcej niż jedną funkcję. Warto je wykorzystać by stworzyć niezapomniany tekst, bohatera lub opowieść.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz
Zapraszam do komentowania!